Từ đầu nhiệm kỳ Đại hội Đảng XIII đến nay, cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đã thực sự "trở thành phong trào, xu thế không thể đảo ngược". Đặc biệt, dù phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thách thức như dịch bệnh COVID 19; nhưng theo đánh giá của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng,“chưa bao giờ việc xử lý hành vi tham nhũng, tiêu cực diễn ra mạnh mẽ, nghiêm minh, tạo đột phá như vừa qua”.

Trong 3 năm đầu của nhiệm kỳ Đại hội XIII, các cơ quan chức năng đã phát hiện và khởi tố mới 1.722 vụ án/4.384 bị can liên quan đến tham nhũng. Đặc biệt, số lượng vụ án được đem ra khởi tố mới vào năm 2023 đã tăng 1.8 lần so với năm 2022, đồng thời, số bị can cũng tăng hơn 2 lần. 

Nhiều vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo theo dõi, chỉ đạo đã được khởi tố, truy tố, điều tra và đưa ra xét xử. Trong đó bao gồm các vụ thuộc lĩnh vực được coi là bí mật, khép kín; mang tính chất tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp; có sự cấu kết chặt chẽ, tinh vi giữa cán bộ Nhà nước với các công ty, doanh nghiệp tư nhân. Tiêu biểu là các vụ đại án như: đại án Việt Á, đại án FLC, đại án Tân Hoàng Minh, đại án AIC, đại án Vạn Thịnh Phát.

5 VỤ ĐẠI ÁN THAM NHŨNG

Theo ông Phan Đình Trạc - Trưởng Ban Nội Chính Trung Ương cho biết, tính riêng từ đầu năm 2024 đến nay, cả nước đã thực hiện khởi tố, điều tra hơn 1.800 vụ, với 3.493 bị can về các tội tham nhũng, kinh tế và chức vụ, tăng 63,8% số vụ và 44,8% số bị can so với cùng kỳ năm ngoái. Những điều này cho thấy công tác phòng chống tham nhũng, tiêu cực (PCTNTC) đang diễn ra một cách mạnh mẽ, đúng với phương châm “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Nhiều cán bộ, đảng viên trong các cơ quan chức năng đã bị xử lý, kỷ luật do có sai phạm liên quan đến tham nhũng, tiêu cực.

Nếu như nhiệm kỳ Đại hội XII ghi dấu ấn đặc biệt với con số hơn 110 cán bộ thuộc diện Trung ương quản lý bị thi hành kỷ luật, trong đó có 27 Ủy viên, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng; thì đến nhiệm kỳ Đại hội XIII, công tác thi hành kỷ luật đối với những cán bộ bộ cấp cao cũng đón nhận những kết quả tích cực. Chỉ trong khoảng thời gian từ đầu nhiệm kỳ Đại hội XIII đến T2/2024, 105 cán bộ diện Trung ương quản lý đã bị thi hành kỷ luật, trong đó có 22 Ủy viên, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng. Con số này vẫn đang có dấu hiệu tiếp tục tăng mạnh mẽ.

Đồng thời, ngoài kết quả thể hiện về mặt số lượng, nhiều cán bộ bộ cấp cao của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Trung ương Đảng, tướng lĩnh cao cấp trong lực lượng vũ trang… đã bị  “điểm mặt, ghi tên”. Đây là sự minh chứng thuyết phục cho quyết tâm rất cao của Đảng, Nhà nước trong PTCNTC, dù “không thích thú gì khi kỷ luật đồng chí, đồng đội của mình, thậm chí rất đau xót, nhưng buộc phải làm”.

Bên cạnh đó, công tác thu giữ, tạm giữ, kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản, ngăn chặn giao dịch tài sản đối với các vụ án liên quan đến tham nhũng, kinh tế cũng được tăng cường. Công tác thu hồi tài sản tham nhũng cũng được đẩy mạnh, tiếp tục đổi mới bằng nhiều hình thức như thông qua đội ngũ báo cáo viên, các hội nghị, chỉ đạo trong các cuộc họp, giao ban công tác nội chính hàng tháng, quý,...

Ngoài ra, Tổ chức Minh bạch quốc tế công bố Chỉ số cảm nhận tham nhũng (CPI) của Việt Nam trong 3 năm đầu nhiệm kỳ Đại hội XIII. Đặc biệt, vào năm 2021, trong bảng xếp hạng CPI, Việt Nam đạt 39/100 điểm, xếp thứ 87/180 quốc gia - tiến 17 bậc so với năm 2020. Đây cũng chỉ số CPI cao nhất của Việt Nam trong giai đoạn từ 2012-2021. Không chỉ dừng lại ở đó, đến năm 2022, chỉ số CPI của Việt Nam tiếp tục tăng 3 điểm so với năm 2021, xếp hạng 77/180 quốc gia - thứ hạng cao nhất mà Việt Nam đạt được trong 3 năm vừa qua.

Theo nghiên cứu của các chuyên gia và các tổ chức tài chính quốc tế, nếu chỉ số cảm nhận tham nhũng do Tổ chức Minh bạch quốc tế xếp tăng 1 điểm, điều này thể hiện rằng Chính phủ, quốc gia đó đã ít tham nhũng hơn, tương đương với việc năng lực sản xuất của xã hội có thể tăng thêm 0,4% GDP. Chính vì vậy, những bước tiến mới của Việt Nam trên bảng xếp hạng CPI trong 3 năm đầu nhiệm kỳ XIII cho thấy công tác PCTNTC của nước ta đang diễn ra rất hiệu quả.

Ngay từ Đại hội XIII, Đảng đã nêu cao quyết tâm "Kiên quyết, kiên trì đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng, tiêu cực với quyết tâm chính trị cao hơn, hành động mạnh mẽ hơn và hiệu quả hơn". Thể hiện cho quyết tâm đó, các cấp ủy, tổ chức đảng từ Trung ương đến địa phương đã triển khai đồng bộ các giải pháp, tập trung vào xử lý tận gốc rễ vấn đề tham nhũng, tiêu cực. Đây chính là "cú hích" mạnh mẽ tạo nên những điểm mới và bước đột phá trong công tác đấu tranh PCTNTC từ đầu nhiệm kỳ Đại hội XIII.

Một trong những điểm mới trong công tác phòng chống tham nhũng của nhiệm kỳ này đó là các cơ quan tiến hành tố tụng đã chủ động phát hiện, khởi tố, điều tra nhiều vụ án tham nhũng, tiêu cực lớn, trên diện rộng, vi phạm có tính hệ thống, có tổ chức, không chỉ dừng lại xử lý tham nhũng trong khu vực công, mà còn xử lý nghiêm nhiều đối tượng thuộc khu vực ngoài nhà nước.

Cụ thể, theo lời Phó Trưởng ban Nội chính Trung ương - Đặng Văn Dũng: “Đây là lần đầu tiên khởi tố, điều tra, truy tố tội tham ô tài sản ngay cả đối tượng là chủ doanh nghiệp ngoài Nhà nước là bị can Trương Mỹ Lan và đồng phạm trong vụ án xảy ra tại Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, Ngân hàng SCB”. 

Bên cạnh đó, công tác PCTNTC trong nhiệm kỳ này cũng đánh dấu lần đầu tiên tiến hành điều tra, truy tố, xét xử vắng mặt cả đối tượng đang bỏ trốn (trường hợp Nguyễn Thị Thanh Nhàn và một số đồng phạm trong vụ án Công ty AIC); tập trung vận động, truy bắt một số đối tượng bỏ trốn ra nước ngoài.

Theo ông Đặng Văn Dũng, Phó trưởng Ban Nội chính Trung ương, trong thời gian chưa có bản án, công tác truy bắt đối với người phạm tội bỏ trốn còn gặp nhiều khó khăn, nhưng khi có bản án, đã xác định là tội phạm tham nhũng, sẽ không quốc gia nào dung thứ. Điều kiện truy bắt sẽ thuận lợi hơn. Ông cũng cho biết, việc xét xử vắng mặt một số trường hợp trong vụ án công ty AIC sẽ mở đường để xử lý nhiều đối tượng bỏ trốn ở các vụ án khác, là cơ sở dẫn độ tội phạm.

Qua một số kỳ họp từ đầu nhiệm kỳ đến nay, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã xem xét, đồng ý để một số cán bộ chủ chốt của Đảng, Nhà nước thôi giữ các chức vụ đương nhiệm. Việc làm này trước đây chưa từng có trong tiền lệ, bởi lâu nay, dư luận thường cho rằng công tác phòng chống tham nhũng “chỉ tắm từ cổ trở xuống”, một số vị trí cấp cao trong bộ máy nhà nước được xem là “bất khả xâm phạm”.  

Thông qua xử lý các sai phạm liên quan đến tham nhũng, tiêu cực đã xử lý trách nhiệm chính trị của người đứng đầu trong việc để xảy ra vi phạm, khuyết điểm trong lĩnh vực được phân công quản lý, phụ trách theo, "bất kể người đó là ai”. Trên cơ sở đó, khuyến khích cán bộ tự giác nhận khuyết điểm, từ chức, “rút lui trong danh dự”, kịp thời thay thế những cán bộ bị kỷ luật, năng lực hạn chế. Đây là điểm thay đổi quan trọng trong cách thức xử lý các cán bộ, quan chức bị coi là đã "nhúng chàm".

Từ đầu nhiệm kỳ tới nay, Ban Chấp hành trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã xem xét, cho thôi giữ chức vụ, cho nghỉ công tác, nghỉ hưu, bố trí công tác khác đối với 14 cán bộ diện Trung ương quản lý. Các địa phương đã cho từ chức, miễn nhiệm, bố trí công tác khác hơn 360 trường hợp sau khi bị kỷ luật, trong đó có 92 cán bộ thuộc diện tỉnh ủy, thành ủy quản lý.

Ông Nguyễn Quốc Huy - nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Đảng uỷ Ban Cơ yếu Chính phủ nhận định, việc Trung ương để đồng chí cán bộ cấp cao nhận trách nhiệm của mình và xin thôi giữ các vị trí quan trọng “kể cũng đáng tiếc nhưng đó là cần thiết”. Người phụ trách cơ quan đơn vị lại để cán bộ dưới quyền của mình xảy ra sai phạm thì người phụ trách đó phải chịu trách nhiệm. Điều này thể hiện đúng chủ trương của Đảng trong việc nêu gương trách nhiệm của người đứng đầu, không dấu diếm khuyết điểm, nhìn thẳng vào sự thật để khắc phục.

Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã thống nhất thành lập Ban Chỉ đạo PCTNTC cấp tỉnh (Ban Chỉ đạo cấp tỉnh), đây là bước đột phá mới, góp phần đưa cuộc đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực của Đảng và Nhà nước ta ngày càng đi vào chiều sâu, đồng bộ. Chỉ trong vòng 3 tháng sau khi Nghị quyết Trung ương được ban hành, đến tháng 8/2022, tất cả 63/63 tỉnh thành phố đã thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh và khẩn trương triển khai công tác.

Trong vòng một năm rưỡi, các Ban Chỉ đạo phòng chống tham nhũng, tiêu cực cấp tỉnh đã đưa 679 vụ án, vụ việc vào diện theo dõi, chỉ đạo (riêng năm 2023 có 260 vụ án, vụ việc). Các cơ quan chức năng ở địa phương đã khởi tố mới 763 vụ án, 2.079 bị can (tăng gần 2 lần so với năm 2022).

Những kết quả trên khẳng định sự chuyển biến rõ nét, bước đột phá mới trong công tác phát hiện, xử lý tham nhũng, tiêu cực ở cấp địa phương, cơ sở. Đồng thời, ngày càng khắc phục hiệu quả tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”. Giờ đây, “trên nóng” và dưới cũng đang “nóng” lên - Theo Trưởng Ban Nội chính Trung ương Phan Đình Trạc. 

Đơn cử như tỉnh Sơn La, trong năm 2023, toàn tỉnh đã phát hiện 31 vụ phạm tội tham nhũng, tiêu cực với 54 bị can, tăng 20% so với trung binh các năm trước đây khi chưa có Ban chỉ đạo phòng chống tham nhũng tiêu cực. Nhiều địa phương đã có những động thái mạnh tay, xử lý quyết liệt: An Giang khởi tố Phó chánh Thanh tra tỉnh; Quảng Bình, Cần thơ kỷ luật cấp phó ngành Thanh tra tỉnh; Lai Châu khởi tố Chánh Thanh tra tỉnh.

Như vậy, trên tinh thần thượng tôn pháp luật, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, triệt để thu hồi tài sản cho Nhà nước, nhân dân, có thể thấy những điểm mới trong công tác PCTNTC chính là lời răn đe, cảnh tỉnh “cả vùng, cả lĩnh vực”.

Phòng, chống tham nhũng không còn là câu chuyện của một cá nhân, của một bộ phận mà là câu chuyện của toàn dân: Tất cả mọi người đều phải vào việc. Hiện tại, nhiệm vụ này đã trở thành một phong trào, một xu thế.

Nhiệm kỳ Đại hội Đảng XIII đã và đang chứng kiến hàng loạt các vụ án tham nhũng nghiêm trọng được đưa ra ánh sáng. Cũng bởi vì vậy, người dân ngày càng có sự tin tưởng vào công tác nỗ lực của Đảng và Nhà nước trong việc đẩy lùi vấn đề này. Cùng với đó là nền quản trị của chính quyền đã và đang ngày lớn mạnh minh bạch và công khai. Nhấn mạnh về vấn đề này, TS. Đinh Văn Minh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ khẳng định: “Trước đây, người ta còn sợ nọ, sợ kia, nhưng bây giờ, chẳng có vùng cấm nào cả. Từ Ủy viên Bộ Chính trị đến những quan chức đã nghỉ hưu cũng đều bị xử lý nếu có vi phạm.”

Điều quan trọng phải kể đến là sự tham gia của báo chí và người dân trong công cuộc phòng, chống tham nhũng cùng với các cơ quan chức năng. Ở đâu có tham nhũng, tiêu cực ở đó có sự hiệp lực kịch liệt lên án, đấu tranh không khoan nhượng của báo chí. Bên cạnh đó, người dân là nguồn tin quan trọng, mang vai trò cung cấp thông tin về các vụ tham nhũng và giám sát hoạt động chính quyền. Sự ủng hộ, tiếp sức và đồng lòng của nhân dân Việt Nam đã biến chuyển nhiệm vụ phòng, chống lại tham nhũng trở thành một trào lưu, một lộ trình và bước đi cho toàn dân.

Mặc dù nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng là phong trào, nhưng nó cũng là nhiệm vụ mang tính chất lâu dài. Tham nhũng lúc nào, thời nào và ở đâu cũng có và lúc nào cũng phải chống. Vì vậy, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh:  “Chống tham nhũng phải kiên trì như đánh răng, rửa mặt hằng ngày”.

“Đánh răng, rửa mặt” là công việc thiết yếu, liên tục, cần sự chủ động, tự giác cao, và công cuộc chống tham nhũng cũng vậy. Việc duy trì sự kiên trì và liên tục trong phòng, chống tham nhũng giúp đảm bảo tính minh bạch và liêm chính trong hệ thống chính trị và xã hội, góp phần tạo dựng niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.

Năm 2024 là giai đoạn "chạy nước rút" để chuẩn bị cho Đại hội XIV. Do đó, Đảng nhấn mạnh hai nhiệm vụ trọng tâm: Một là công tác cán bộ, trong đó đẩy mạnh khía cạnh về chuẩn mực đạo đức cách mạng và hai là tăng cường truy án và hoàn thiện quy định, chính sách của Đảng về nhiệm vụ phòng chống tham nhũng. Đây là những yếu tố then chốt, bởi muốn chống tham nhũng, tiêu cực, chúng ta không chỉ cần có bàn tay “sắt” - tức là sự quyết liệt mà trước tiên, chúng ta phải có bàn tay “sạch”. Cả hai gộp lại mới chống được tham nhũng.

Chính vì vậy, trong thời gian này, Đảng yêu cầu công cuộc phòng chống tham nhũng phải tiến hành một cách gắt gao, hiệu quả hơn và triệt để hơn nữa. Nhiệm vụ phòng chống tham nhũng, tiêu cực cần được triển khai đồng bộ qua các chủ trương, chính sách, pháp luật hiện hành để đạt được mục tiêu mà Chính phủ đã nêu trong Nghị quyết 168.

Đặc biệt, theo Đảng, cần thực hiện thanh tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật, nhất là những vụ việc liên quan đến các dự án đầu tư, kinh doanh gây thất thoát, thua lỗ lớn và gây bức xúc trong xã hội, giữ vững quan điểm "không có vùng cấm, không có ngoại lệ", không còn "hạ cánh an toàn", tiếp tục khắc phục mạnh mẽ tình trạng “tham nhũng vặt” và "trên nóng, dưới lạnh”.

Bên cạnh đó, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cũng nhiều lần yêu cầu cần tăng cường phối hợp, hợp đồng tác chiến hiệu quả hơn nữa giữa các cơ quan chức năng với nhau và nhắc lại “đừng cua cậy càng, cá cậy vây” hay “sư nói sư phải, vãi nói vãi hay”. Các cơ quan chức năng phải nghiên cứu, đề xuất, bổ sung, điều chỉnh, sửa luật phù hợp với thực tế. Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng tiêu cực cần tiếp tục hướng dẫn cụ thể, chi tiết chức năng, nhiệm vụ của Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, tiêu cực ở các địa phương.

Chỉ có như vậy, công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực mới tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ, đảm bảo lợi ích quốc gia và đáp ứng kỳ vọng của nhân dân.

Nhóm tác giả